Dry Needling (ฝังเข็มแห้ง): รักษาปวดกล้ามเนื้อเรื้อรังคลายจุดกดเจ็บ โดยแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู

ทำความรู้จัก Dry Needling เทคนิคใช้เข็มคลายปมกล้ามเนื้อ (trigger point) สำหรับอาการปวดเรื้อรังและออฟฟิศซินโดรม พร้อมหลักฐานวิชาการจากราชวิทยาลัยแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูแห่งประเทศไทยและงานวิจัยต่างประเทศ

อาการปวดกล้ามเนื้อเรื้อรัง โดยเฉพาะบริเวณคอ บ่า ไหล่ และหลัง เป็นปัญหาที่พบบ่อยในวัยทำงาน

หลายคนปวดฝังลึกที่นวดเท่าไรก็ไม่ถึงจุด หรือหายแล้วกลับมาเป็นซ้ำ Dry Needling

หรือการฝังเข็มแห้ง เป็นหัตถการที่ใช้เข็มขนาดเล็กคลายปมกล้ามเนื้อที่เรียกว่า จุดกดเจ็บ (trigger

point) ได้ตรงจุด ช่วยลดปวดและคืนการเคลื่อนไหวที่ดีขึ้น

Dry Needling คืออะไร

Dry Needling คือการใช้เข็มปลอดเชื้อขนาดเล็ก (ชนิดเดียวกับเข็มฝังเข็ม)

แทงเข้าไปยังจุดกดเจ็บในกล้ามเนื้อโดยตรง โดยไม่มีการฉีดยาหรือสารใด ๆ คำว่า “dry (แห้ง)”

จึงใช้เพื่อให้ต่างจากการฉีดสารผ่านเข็ม (wet needling) ตามที่ทบทวนไว้ในบทความ A History of

Dry Needling

ซึ่งอธิบายว่าเทคนิคนี้พัฒนาขึ้นจากงานวิจัยเรื่องการฉีดสารเข้ากล้ามเนื้อเพื่อทั้งกระตุ้นและบรรเทาความ

ปวด จนนำไปสู่ทฤษฎีจุดกดเจ็บ (trigger point)

และการใช้เข็มเปล่ารักษาอาการปวดของระบบกล้ามเนื้อและกระดูก

ที่มาและพัฒนาการของ Dry Needling

บทความทบทวน A History of Dry Needling (Legge, 2014)

อธิบายว่าเทคนิคนี้มีรากฐานจากการค้นคว้าเรื่องการฉีดสารเข้ากล้ามเนื้อเพื่อทั้งกระตุ้นและบรรเทาความ

ปวดในช่วงกลางศตวรรษที่ 20 ซึ่งนำไปสู่การพัฒนาทฤษฎีจุดกดเจ็บ (trigger point)

โดยงานบุกเบิกของ Janet Travell จุดเปลี่ยนสำคัญคือการค้นพบ “ปรากฏการณ์ของเข็ม (needle

effect)” ที่ชี้ว่าผลบรรเทาปวดจำนวนมากเกิดจากการแทงเข็มเชิงกลเข้าไปที่จุดกดเจ็บโดยตรง

ไม่ได้ขึ้นกับตัวยาที่ฉีดเสมอไป ข้อสังเกตนี้จึงเป็นรากฐานที่ทำให้ “การลงเข็มเปล่า (dry needling)”

พัฒนาเป็นวิธีรักษาอาการปวดของระบบกล้ามเนื้อและกระดูกในเวลาต่อมา

จุดกดเจ็บและกลุ่มอาการปวดกล้ามเนื้อพังผืด (MPS)

กลุ่มอาการปวดกล้ามเนื้อพังผืด (Myofascial Pain Syndrome; MPS) เกิดจากจุดกดเจ็บ (myofascial

trigger point) ซึ่งเป็นปมกล้ามเนื้อที่หดเกร็งค้าง ไม่ยอมคลายตัว เมื่อกดจะปวดมากหรือสะดุ้ง

และมักมีอาการปวดร้าวไปตามแนวกล้ามเนื้อ MPS เป็นสาเหตุลำดับต้น ๆ

ของอาการปวดระบบกล้ามเนื้อและกระดูก พบบ่อยที่สุดในกลุ่มวัยทำงาน

โดยเฉพาะกล้ามเนื้อควบคุมท่าทางบริเวณแกนกลางลำตัวและบ่า Dry Needling ทำงานโดยใช้เข็มสะกิดกระตุ้นให้ปมกล้ามเนื้อเกิดการกระตุกและคลายตัว ลดความตึง

เพิ่มการไหลเวียนเลือด และกระตุ้นกลไกบรรเทาปวดตามธรรมชาติของร่างกาย

กลไกการออกฤทธิ์เชิงประสาทสรีรวิทยา

ตามสมมติฐาน Integrated Trigger Point ที่เสนอโดย Simons

จุดกดเจ็บเกิดจากการหลั่งสารสื่อประสาท acetylcholine มากเกินไปที่บริเวณแผ่นปลายประสาทสั่งการ

(motor endplate) ทำให้เส้นใยกล้ามเนื้อหดตัวค้างเป็นแถบตึง (taut band)

การแทงเข็มเข้าไปยังจุดนี้จะกระตุ้นให้เกิด การกระตุกของกล้ามเนื้อเฉพาะที่ (Local Twitch

Response; LTR) ซึ่งเป็นการหดตัวสั้น ๆ ของแถบกล้ามเนื้อ เมื่อกระตุ้นซ้ำจนสาร acetylcholine

ที่ปลายประสาทลดลง การกระตุกจะหยุดและกล้ามเนื้อคลายตัว

หลังเกิด LTR มีงานวิจัยพบว่าระดับสารที่เกี่ยวข้องกับความปวดและการอักเสบบริเวณจุดกดเจ็บลดลง

เช่น CGRP, substance P และสารไซโตไคน์อักเสบ

อีกทั้งการลงเข็มยังเพิ่มการไหลเวียนเลือดและออกซิเจนในกล้ามเนื้อบริเวณนั้น (เช่น

การศึกษาในกล้ามเนื้อบา trapezius) ช่วยฟื้นสมดุลของเนื้อเยื่อ นอกจากผลเฉพาะที่แล้ว Dry

Needling ยังส่งผลต่อระบบประสาทส่วนกลาง โดยช่วยลดการรับรู้ความปวดที่ไวเกิน (peripheral และ

central sensitization) ผ่านการปรับการทำงานของไขสันหลังและก้านสมอง

Dry Needling แบบตื้นและแบบลึก

เทคนิคแบ่งได้เป็น การลงเข็มแบบตื้น (Superficial Dry Needling)

ที่แทงเข็มเหนือหรือใกล้จุดกดเจ็บในชั้นตื้น และ การลงเข็มแบบลึก (Deep Dry Needling)

ที่แทงเข็มเข้าสู่จุดกดเจ็บโดยตรงเพื่อกระตุ้น LTR แพทย์อาจขยับเข็มขึ้นลงหรือคาเข็มไว้ช่วงเวลาสั้น ๆ

ทั้งนี้ควรทราบว่าหลักฐานปัจจุบันสนับสนุนผลของ Dry Needling ชัดเจนที่สุดในการลดปวดระยะสั้น

โดยขนาดของผล (effect size) อยู่ในระดับปานกลางถึงเล็ก จึงมักใช้ร่วมกับการยืดกล้ามเนื้อ

การปรับท่าทาง และการออกกำลังกายเพื่อผลที่ยั่งยืน

Dry Needling ต่างจากฝังเข็มจีนและการฉีดยาจุดกดเจ็บอย่างไร

แม้จะใช้เข็มคล้ายกัน แต่ การฝังเข็มจีน (acupuncture)

อิงหลักการแพทย์แผนจีนเรื่องการปรับสมดุลลมปราณตามจุดเฉพาะบนร่างกาย ขณะที่ Dry Needling

อิงหลักกายวิภาคและสรีรวิทยาสมัยใหม่ มุ่งไปที่จุดกดเจ็บในกล้ามเนื้อโดยตรง ส่วน

การฉีดยาเข้าจุดกดเจ็บ (trigger point injection) จะมีการฉีดยาชา เช่น xylocaine ร่วมด้วย

ในเวชปฏิบัติเวชศาสตร์ฟื้นฟูของไทยใช้ทั้งการลงเข็มแบบ dry needling

และการฉีดยาชาเข้าจุดกดเจ็บเป็นแนวทางมาตรฐานในการรักษา MPS

อาการที่รักษาได้ด้วย Dry Needling

▸ ออฟฟิศซินโดรม ปวดคอ บ่า ไหล่ สะบัก จากการนั่งทำงานนาน

▸ กลุ่มอาการปวดกล้ามเนื้อพังผืด (MPS) เรื้อรัง

▸ ปวดหลังส่วนบนและส่วนล่างจากกล้ามเนื้อตึงเกร็ง

▸ ปวดศีรษะจากความตึงตัวของกล้ามเนื้อ (tension-type headache)

▸ อาการปวดร้าวจากจุดกดเจ็บ เช่น รองช้ำ เอ็นข้อศอกอักเสบ

▸ กล้ามเนื้อตึงและจำกัดการเคลื่อนไหวหลังการบาดเจ็บจากกีฬา

หลักฐานงานวิจัยรองรับ

งานวิจัยในประเทศไทย (ราชวิทยาลัยฯ)

เวชศาสตร์ฟื้นฟูสาร (วารสารของราชวิทยาลัยแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูแห่งประเทศไทย)

ได้ตีพิมพ์งานวิจัยเปรียบเทียบผลการรักษาจุดกดเจ็บด้วย dry needling กับการฉีด 1% xylocaine

ในผู้ป่วยที่มีอาการปวดกล้ามเนื้อคอและหลังส่วนบน

สะท้อนว่าทั้งสองเทคนิคเป็นแนวทางที่ใช้จริงและได้รับการศึกษาในบริบทไทย

นอกจากนี้บทบรรณาธิการและบทความในวารสารยังระบุว่า

ในเวชปฏิบัติแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูมักใช้การลงเข็ม (dry needling)

หรือฉีดยาชาเข้าจุดกดเจ็บในการรักษา MPS โดยตำแหน่งที่พบบ่อยคือกล้ามเนื้อบา (trapezius)

งานวิจัยต่างประเทศ

บทความทบทวน A History of Dry Needling (Legge, 2014)

อธิบายพัฒนาการและพื้นฐานทฤษฎีของเทคนิคนี้

ส่วนงานวิจัยทบทวนอย่างเป็นระบบและวิเคราะห์อภิมานระดับนานาชาติหลายชิ้นสนับสนุนว่า dry

needling ช่วยลดอาการปวดจากจุดกดเจ็บบริเวณคอและไหล่ได้ทั้งในระยะสั้นและระยะกลาง

อย่างไรก็ตาม บางการศึกษาพบว่าการฉีดยา (wet needling)

อาจให้ผลลดปวดในระยะกลางได้ดีกว่าเล็กน้อย การเลือกวิธีจึงควรพิจารณาเป็นรายบุคคลโดยแพทย์

ขั้นตอนและความรู้สึกขณะรักษา

แพทย์จะตรวจคลำหาจุดกดเจ็บ แล้วใช้เข็มขนาดเล็กแทงเข้าสู่ปมกล้ามเนื้อ ผู้ป่วยอาจรู้สึกตื้อ ๆ หน่วง

หรือกล้ามเนื้อกระตุกเบา ๆ ซึ่งเป็นสัญญาณว่าเข็มเข้าถึงจุดกดเจ็บ ใช้เวลาไม่นานต่อจุด

หลังทำอาจมีอาการปวดตึงหรือระบมบริเวณที่ลงเข็มได้ประมาณ 24-48 ชั่วโมง

ซึ่งเป็นเรื่องปกติที่เกิดขึ้นได้ และบรรเทาได้ด้วยการประคบเย็น และพักการใช้งาน งดออกกำลังกายหนัก

บริเวณที่ระบม

ข้อควรระวังและใครไม่ควรทำ

Dry Needling ควรทำโดยแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญที่ได้รับการฝึกอบรม เนื่องจากบางตำแหน่ง เช่น

กล้ามเนื้อบา (trapezius) หากลงเข็มลึกเกินไปอาจเสี่ยงต่อการทะลุถึงเยื่อหุ้มปอด

ผู้ที่ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเป็นพิเศษ ได้แก่ ผู้ที่มีภาวะเลือดออกง่ายหรือใช้ยาละลายลิ่มเลือด

ผู้ที่มีการติดเชื้อตรงบริเวณที่จะลงเข็ม หญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่กลัวเข็มมาก และผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง

การประเมินโดยแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูก่อนการรักษาจึงสำคัญเพื่อความปลอดภัยและผลลัพธ์ที่ดี

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Dry Needling เจ็บไหม

มีความรู้สึกตื้อ ๆ หรือกล้ามเนื้อกระตุกเล็กน้อยขณะลงเข็ม โดยรวมทนได้

หลังทำอาจระบมบริเวณที่ลงเข็มราว 24 ชั่วโมง ซึ่งเป็นอาการปกติ

Dry Needling ต่างจากฝังเข็มจีนอย่างไร

Dry Needling อิงหลักกายวิภาคสมัยใหม่ มุ่งคลายจุดกดเจ็บในกล้ามเนื้อโดยตรง

ส่วนฝังเข็มจีนอิงหลักการปรับสมดุลลมปราณตามจุดของแพทย์แผนจีน

ต้องทำกี่ครั้งจึงจะดีขึ้น

ขึ้นกับความรุนแรงและระยะเวลาที่เป็น บางรายดีขึ้นตั้งแต่ครั้งแรก

ส่วนอาการเรื้อรังอาจต้องทำหลายครั้งร่วมกับการปรับท่าทางและออกกำลังกาย

แพทย์จะวางแผนเฉพาะบุคคล

Dry Needling อันตรายไหม

ปลอดภัยเมื่อทำโดยแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญที่ได้รับการฝึกอบรม

เพราะบางตำแหน่งต้องอาศัยความแม่นยำเพื่อหลีกเลี่ยงภาวะแทรกซ้อน

จึงไม่ควรทำเองหรือทำกับผู้ที่ไม่มีความชำนาญ

ปวดกล้ามเนื้อเรื้อรังหรือออฟฟิศซินโดรมที่นวดแล้วไม่หาย?

ปรึกษาแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู เพื่อประเมินและรักษาจุดกดเจ็บด้วย Dry Needling

ร่วมกับกายภาพบำบัดเฉพาะบุคคล — คลินิกเฉพาะทางเวชศาสตร์ฟื้นฟู ฟีเซียรี รามอินทรา 40 (KLA PARK) กรุงเทพฯ

แหล่งอ้างอิง

1. นฤมล กมลสวัสดิ์, กฤษณา พิรเวช. การเปรียบเทียบผลการรักษา myofascial trigger point โดยการใช้ dry needling และการฉีด 1% xylocaine ในผู้ป่วยที่มีอาการปวดกล้ามเนื้อคอและหลังส่วนบน. เวชศาสตร์ฟื้นฟูสาร (ASEAN J Rehabil Med) 2548;15(2). ราชวิทยาลัยแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูแห่งประเทศไทย.

2. บทบรรณาธิการ: ปวดกล้ามเนื้อ (Myalgia) และการลงเข็มในกลุ่มอาการปวดกล้ามเนื้อพังผืด.

เวชศาสตร์ฟื้นฟูสาร 2561;28(3). ราชวิทยาลัยแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูแห่งประเทศไทย.

3. Trigger Point Injection with 1% versus 2% Lidocaine for Myofascial Pain Syndrome.

เวชศาสตร์ฟื้นฟูสาร, ราชวิทยาลัยแพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูแห่งประเทศไทย (rehabmed.or.th).

4. Legge D. A History of Dry Needling. MYOPAIN. 2014;22(3). doi:10.3109/10582452.2014.883041.

5. Dry Needling for Myofascial Trigger Point Pain (review). PMC4458928. (กลไก integrated trigger point, local twitch response และการเปลี่ยนแปลงชีวเคมี).

6. Cagnie B, et al. The influence of dry needling of the trapezius muscle on muscle blood flow and oxygenation. J Manipulative Physiol Ther. 2012;35:685–691.

7. Gattie E, Cleland JA, Snodgrass S. The effectiveness of trigger point dry needling for musculoskeletal conditions by physical therapists: a systematic review and meta-analysis. J Orthop Sports Phys Ther. 2017;47(3):133–149.

8. Liu L, et al. Effectiveness of dry needling for myofascial trigger points associated with neck and shoulder pain: a systematic review and meta-analysis. Arch Phys Med Rehabil. 2015.

9. Kietrys DM, et al. Effectiveness of dry needling for upper-quarter myofascial pain: a systematic review and meta-analysis. J Orthop Sports Phys Ther. 2013;43(9):620–634.

---

บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำของแพทย์ การรักษาด้วย Dry Needling ควรทำโดยแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญที่ได้รับการฝึกอบรม และควรได้รับการประเมินเป็นรายบุคคลก่อนเริ่มการรักษา